RONNIE JAMES DIO

Vocal Special: The Masters Voice


Er is geen enkele zanger die in de heavy metal zoveel prijzen als beste zanger binnen halen kon dan Ronald Padevona die sinds het midden der zeventiger jaren beter bekend is als Ronnie James Dio. Zijn stem wordt al jarenlang gezien als het neusje van de zalm, als het er aankomt op wat de H.M. op zanggebied te bieden heeft. Toch heeft het er tijdens Dio's jeugdjaren helemaal niet naar uitgezien dat Ronnie James het wankele pad van de rock'n'roll zou gaan bewandelen. Nadat hij een apothekersexamen succesvol had doorstaan kwam hij tot de conclusie dat dat zijn eindbestemming niet was. Zijn ouders zagen een solide toekomst verdwijnen toen hij prof muzikant werd. Na groepen als Elf, Rainbow en Block Sabbath als tussenstation aangedaan te hebben lijkt de zanger met zijn eigen band zijn eindbestemming te hebben gevonden. Ronnie James Dio, 'The King Of Rock'n'Roll'.

Ronnie, in de heavy metal sta je bekend als de onomstreden 'koning'. Om een zo'n groot succes als zanger te hebben moet je beschikken over talent, uithoudingsvermogen en geluk. Als je terug blikt naar het begin van je loopbaan, wat waren dan de beslissende invloeden die jouw weg naar succes geplavied hebben?

Voor dat ik daar iets over zeg wil ik eerst iets anders benadrukken. Zonder mijn staf van technici was ik helemaal niets. Ik doel vooral op Angelo Arqueri mijn geluidstechnicus hij optredens en in de studio. Ik werk af sinds 1979 met hem samen. Ik heb hem leren kennen toen ik bij Black Sahhath zat. Hij heeft een goed en een ontwikkeld gehoor. Voor een geluidstechnicus is dat wat zang betreft erg belangrijk. Als er iemand is die mijn stem op technisch gebied gevormd heeft is hij het wel. Daarmee bedoel ik het gebruik van technische apparatuur. Verder zijn we in het bezit van even geweldige PA van de firma Tasco. De echte naam is Tasco Harwell. Voor mij is deze PA je van het op hardrock en heavy metal gebied. Deze PA heeft een geweldige subwoofer en ontwikkeld een enorme druk en power dat je met een ander PA systeem nooit haalt. Vooral het geluid. die trap tegen de kont die je als H. M.-hand het publiek geeft en dat bedoel ik in positieve zin, moet overdonderend, rauw, agressief en scherp overkomen. Er is een groot verschil tussen simpele geluidsterkte die groot is en de enorme druk die van het podium afkomt. Ik wilde je vraag niet ontwijken naar aangeven dat je ook als zanger afhankelijk bent van technische faciliteiten net als iedere andere muzikant. Je kan dan wel een goede zanger zijn maar als je niet met een microfoon en een podiuminstallatie om kunt gaan, kun je niets doen. Als je in een band speelt ben je aangewezen op de PA en een microfoon omdat anders niemand je hoort. Om als zanger je job goed te kunnen doen moet je je stem en de techniek kunnen controleren en combineren.

Wanneer heb jij eigenlijk voor de eerste keer gezongen?

De eerste keer was ik zeven jaar oud. Verder moet ik erbij zeggen dat ik op vijfjarige leeftijd hen begonnen niet trompet te spelen.

Toen zat je zeker nog op de kleuterschool?

Inderdaad, toen ik met trompet begon wel. Toen ik 7 was zat ik, wacht even, in de tweede klas en ik was een kleine jongen. Weliswaar ben ik ook nu niet erg groot maar toen was ik zo'n jongen waarvan men altijd zei: "Och dat is zo'n klein en leuk mannetje."

In die tijd werd er op school een toneelstuk opgevoerd en men zocht nog iemand voor een rol waarbij gezongen moest worden. Plotseling zei iemand dat ik er zo lief en klein uitzag en dat ik die rol maar moest zingen. Ik dacht dat ik door de bliksem getroffen werd want ik had nog nooit in mijn leven gezongen. Maar dat hielp niet, ik moest toch zingen. Tot mijn verbazing liep het heel goed. Ik had voordien nog nooit een noot gezongen, hooguit geschreeuwd als baby (lacht).

Wat was volgens jou de reden dat alles zo goed verlopen is niet je stem?

Zoals ik al zei speelde ik al twee jaar trompet. Tot mijn zeventiende heb ik zeer intensief op dat ding geoefend. Toen ik er mee stopte haatte ik dat ding. Ik denk dat zoiets veel muzikanten overkomen is. De twaalf jaar dat ik trompet speelde waren voor mij de beste manier om te oefenen voor mijn stem, zeker ook omdat ik als kind al goed leerde hoe te ademen. Een goede manier van ademen is het aller belangrijkste, zeker als je trompet speelt. Als trompettist moet je om een goede toon te produceren ademen door het middenrif. Je moet de lucht uit je buik krijgen. De stembanden zijn net als het blaadje in het mondstuk van een hobo of een saxofoon. Ze zijn er ons de lucht te leiden en te vibreren. Als de lucht afkomstig is van diep uit het middentrif ben je in staat om mooie lange tonen te produceren en vooral om de toon te voorzien van het juiste volume en de juiste kracht. Er zijn natuurlijk mensen die deze zo belangrijke techniek niet beheersen en zingen vanuit de keel of kopstem. Qua fysiek kan het eigenlijk niet omdat je geen lucht voldoende hebt ons de toon te houden en goed te zingen. De toon onstaat in de buik en wordt alleen gestuurd door de stembanden. Komt de toon uit je keel, dan heeft hij geen onderbouw en vermogen. De basis van de toon komt uit je buik of beter gezegd uit je middenrif.

Zanglessen heb ik nooit gehad omdat ademen vanuit je middenrif en trompet spelen feitelijk hetzelfde zijn. Ik heb nooit zanglessen nodig gehad en ook het gevoel om met een zangleraar verder te kunnen komen is mij altijd vreemd geweest. Ik heb altijd geweten hoe ik moest zingen. Meestal is het zo dat zangleraren je de zangstijl die hun zelf het beste ligt proberen bij te brengen. Bij het vormen van een stem is het erg belangrijk om rekening te houden niet het karakter en de persoonlijkheid van diegene die zingt. Het grote gevaar van zanglessen is dat de individualiteit en de natuurlijke klankkeur verloren gaat en dat alles over één kans wordt geschoren.

Doe je aan speciale oefeningen om je stem in topconditie te houden?

Je zal nu misschien wel verbaasd zijn, maar zoiets doe ik niet. Ik zing nooit voordat ik het podium opstap, laat staan dat ik mijn stem opwarm. Als ik bij het optreden begin te zingen is dat het eerste wat ik die dag zing. Ik heb nooit aan stemoefeningen gedaan. Ik stap het podium op en begin te zingen. Hoe langer het concert duurt des te beter begin ik te zingen. De meeste zangers beginnen bij een optreden topfit en zijn aan het eind hees. Ik begin gewoon en wordt steeds beter na verloop van tijd. Natuurlijk heb ik geluk om zo'n stem te hebben. Maar het is ook een kwestie van routine die je moet weten te gebruiken tijdens je zangwerkzaamheden. Jij maakt in feite hetzelfde mee, hoe meer je schrijft des beter wordt je als journalist. Als je jarenlang week na week op het podium staat leer je veel trucs die van pas komen als je eens een keer je dag niet hebt. Ik weet precies wat mijn stem op een bepaalde dag aankan en wat niet.

En dan doe je alles zeker op halve kracht?

Nee, nooit! Het komt natuurlijk wel eens voordat mijn keel onstoken is of dat mijn stembanden opgezet zijn en iedereen tegen me zegt dat ik het rustig aan moet doen. Ik weet niet hoe ik het rustig aan moet doen. Dat komt in mijn woordenboek niet voor. Als ik bij een optreden voor het publiek zing mag ik ze niet laten stikken, anders verlies ik mijn zelfrespect. Ik stel eisen aan mezelf en als ik lees dat ik al verschillende jaren in jullie blad als beste H. M. zanger gekozen wordt wil ik het jaar daarop die titel weer winnen. Zo eerzuchtig hen ik wel. Elke avond doe ik mijn best.

Als ik het gevoel zou krijgen dat er ook maar één persoon in het publiek tegen diegene die naast hem staat zou zeggen: _Nou, die Dio is niet zo goed als ik verwacht had," zou ik gefrustreerd zijn en teleurgesteld. Ik hen erg trots op mijn stem en mijn kracht als zanger. Elk optreden moet ik het gevoel hebben dat ik de beste hen. Daarom weet ik niet wat het is om op halve kracht te zingen. Ik zing met 200% inzet. En als ik me eens niet lekker voel geef ik 195% en geen 95. Stemproblemen zijn altijd van psychologische aard, ik ben toch niet ziek. Ik ben al vaak verkouden geweest maar het is nooit in me opgekomen om daarom een show te annuleren.

Dan heb je nog nooit problemen met je stem gehad?

Als ik verkouden hen kan ik daar niets. Mijn verstand zegt dat ik in orde ben dus zing ik. Ik zing dwars door mijn verkoudheid of mijn problemen heen. Het belangrijkste wat de mens bezit is zijn verstand en dat is veel sterker dan zijn lichaam. Veel van mijn collega's hebben het gepresteerd om een gehele tour af te zeggen.

Dan ben je dus een van de weinige zangers die echt gelukkig is met zijn stem...

Natuurlijk is dat zeer ongewoon. Na al die jaren bemerk ik nog geen vermoeidheidverschijnselen. Tot nu toe was elke keel, neus en oorarts die mijn stembanden bekeken had erg verbaasd omdat ze zoiets nog nooit hadden gezien. Mijn stembanden hebben een heel mooi kaliber. Ik vertel je nu wel veel over mijn stem maar dat wil niet zeggen dat ik altijd alles onder controle heb.

Wat bedoel je daar precies mee?

Ik merk precies wanneer ik eens niet goed zing. Dan heb ik last van mijn.... Laat ik het zo zeggen, dan heb ik pijn in de onderste regionen (lacht). Dat is geen geintje. Ik moet opletten met mijn stem als we een tijdje niet gespeeld hebben of lange tijd niet in de studio geweest zijn. Zingen is niet als bodybuilding. Als je maandenlang traint en dan een lange lijd niets doet, kun je niet met de gewichten beginnen waarmee je gestopt bent. Als ik dan weer begin voel ik hoe de kracht in mijn stem dag na dag toeneemt. Soms is het fout om lange tijd niets te doen en ik zei al waar je dan pijn krijgt. Dan zegt mijn lichaam tegen mijn verstand dat ik beter moet zingen en dat lukt dan ook. Zingen betekent dat je als zanger moet weten welke fouten je precies gemaakt hebt.

We hadden het net over de tijd die vrijkomt als je niet op tour bent. Hoe ziet er een normale werkdag in het leven van Ronnie Janies Dio uit?

Alles wat ik doe heeft met muziek te maken. Of ik zit in de studio of ik sta op de bühne. Als ik dat niet doe, zit ik thuis te componeren.

Hoe componeer jij nummers en zanglijnen?

Lach niet, want ik zit voor de televisie en kijk naar sportuitzendingen. Als ik naar muziek zou luisteren krijg ik niets voor elkaar. Het is altijd mijn grote droom geweest om atleet of voetballer te worden. Jammergenoeg ben ik daar tot op de dag van vandaag niet groot en sterk genoeg voor. Daarom is het voor mijn fantasie erg belangrijk dat ik die wedstrijden op televisie bekijk. De beste ideeën ontstaan bij een goede American football wedstrijd, de Olympische Spelen of het wereldkampioenschap voetbal. Thuis sta ik altijd erg vroeg op om mijn honden en katten te voeren. Die maken mij wel wakker tussen 8 en 9 uur in de morgen. Dat is voor mij de beste tijd om iets te doen. Dan ben ik erg creatief en ontstaan er goede ideeën. Verder verloopt mijn dag normaal. Ik componeer of thuis of in de studio. Al met al is het allemaal niet zo spectacualair, zoals de meeste fans altijd denken.

Je hebt een zeer krachtige stem. Heb je een voorkeur voor een bepaald merk of soort microfoon?

Ja, op het podium gebruik ik alleen een AKG 330 BT zangmicrofoon. Vroeger had ik een SM 58 van Shure maar ik vind de 330 veel beter. In de studio liggen de problemen natuurlijk heel anders dan op de bühne. In de studio kan ik niet voorbij de U 87 van Neumann. Het hangt van de zanger af wat voor microfoon hij gebruikt, niet van de microfoon zelf: Elke stem is anders en heeft een bepaalde soort microfoon nodig. Ik heb een zeer speciale klankkleur in mijn stem, die ik natuurlijk wel kan veranderen maar ze is wezenlijk voor Ronnie Janies Dio. Alle tonen die ik zing kinnen van nature, dus geen kopstem of zoiets.

Hoe groot is je stembereik?

Ongeveer drieeneenhalve octaaf Mijn hoogste toon was vroeger een eis. Als ik goed in vorm hen kom ik nog hoger en haal de f. Dat is voor een tenor al waanzinnig hoog.

We hebben het de hele tijd gehad over je bestaan als muzikant, muziek en zang gehad. Door het 'Hear'nAid' project, hebben veel mensen die negatief stonden t.o.v. hardrock en heavy metal, gemerkt dat deze muziek wel wat meer is dan alleen gehoorbeschadiging en herrie. Je hebt in de pers verklaard dat je erg teleurgeteld was in een stel muzikanten, die in eerste instantie zouden meedoen, maar toen het er op aan kwam verstek lieten gaan. Kun jij je voorstellen dat je nog eens zo'n project van de grond kunt krijgen?

Het was geweldig wat iedereen voor Afrika gedaan heeft. Het liet natuurlijk ook zien hoe enkele collega's hier tegenover stonden. Men heeft me in Amerika al gevraagd of we niet een tour konden doen met alle muzikanten die hun medewerking verleend hebben. Maar hoe zit het met de rest van de wereld? Hoeveel mensen sterven er niet van de honger in Amerika of hij jullie? Die mogen ook niet worden vergeten! Mijn gedachten zijn voor de hele wereld. De mensen in Afrika eten geven en ze in leven houden is een zaak. Maar daarmee wordt de honger niet opgelost. In deze landen moet men de mensen ook leren om voor zichzelf te zorgen. Het is gemakkelijk om graan te sturen. Maar belangrijker is het om deze mensen te leren zelf graan te verbouwen zodat ze zelf hun problemen bestrijden. Door al die voortdurende ontwikkelingshulp worden mensen in Afrika voorgoed afhankelijk en blijven ze bedelaars. Aan het tegendeel moet ook gewerkt worden. Bovendien, hoe moet je de muzikanten uit de H.M.-scene bij elkaar krijgen? Wij werken harder als andere muzikanten. Judas Priest zit in Amerika, Scorpions is bezig titel een nieuwe elpee. Iron Maiden begint te touren. Hoe wil je iedereen op één plaats in de wereld hij elkaar krijgen? Bovendien wil ik dingen doen voor de gehele wereld, niet voor een bepaald land.


Stefan Kerzel, Metal Hammer/Aardschok, September 1986